მიხეილ თუმანიშვილის სახელობის
ხელოვნების საერთაშორისო ფესტივალი
პრესა
უთვალავი ფერით შექმნილი სამყაროს საოცრებანი/ მაკა ვასაძე

 

 

 

მაკა ვასაძე

უთვალავი ფერით შექმნილი სამყაროს საოცრებანი

საერთაშორისო ფესტივალების უცხოური პროგრამების ერთ-ერთი მთავარი დანიშნულება - მსოფლიო სათეატრო სივრცეში მიმდინარე პროცესების ასახვაა. იმის გარკვევა, თუ, რა ენაზე საუბრობს დღეს თეატრი. „თამაშის“ რომელ, ან თუნდაც, რამდენ ხერხს იყენებს დღეს თეატრი. თეატრი ყველაზე ცოცხალი და მრავლის მომცველი ხელოვნების დარგი, რომელმაც დასაბამიდან დღემდე შეითვისა, შეისისლხორცა, გააერთიანა, გაითავისა ხელოვნების სხვადასხვა დარგი, შექმნა საკუთარი „თამაშის“ წესები თუ კანონები, მაყურებელთან სასაუბრო საკუთარი ენა. თეატრი, არსებობის მანძილზე,  მრავალჯერ მიუბრუნდა ხალხურ საწყისებს თუ რიტუალს. დასაბამიდან დღემდე ციკლურ ფაზებს გადის: იბადება, იქმნება, ვითარდება, რთულდება, მარტივდება და ისევ საწყისებს უბრუნდება...

სულ რამდენიმე წლის წინ ამბობდნენ: თეატრი მოკვდა. კინომ, ტელევიზიამ, ინტერნეტმა მოკლა თეატრიო. ძალიან ცდებოდნენ ისინი, ვისაც ასე მიაჩნდა. დიონისეს ან, თუნდაც ოსირისის მსგავსად, თეატრი ვერასდროს მოკვდება, ვერ მოკვდება მანამ, სანამ ადამიანი არსებობს. ერთი მარტივი, უბრალო მიზეზის გამო, „თამაშებრივი ძიება“ ადამიანის გენეტიკურ კოდში დევს. ადამიანს ყოველთვის ექნება სურვილი - მიგნებული, მოძიებული,  სხვას - თავისივე მსგავსს, გაუზიაროს. სათეატრო ენა, თამაშებრივი ენა, „ცოცხალი“ ენა კი, ყველასთვის გასაგები და მისაღებია.

მიხეილ თუმანიშვილის სახელობის ხელოვნების საერთაშორისო ფესტივალის - „საჩუქარი“ - წლევანდელ პროგრამში, სხეულებრივი ენით გადმოცემული, ორი საუკეთესო წარმოდგენაა ჩართული. საშა ვალცის „Continu“ და უშიო ამაგაცუს „კუმკუატის მარცვალი“. ორივე სპექტაკლი (ამბსოლუტურად განსხვავებული სტილისტიკით) ადამიანის მიერ კოსმიური სამყაროს კვლევას, ძიებას, მასში საკუთარი ადგილის მიგნებას გამოხატავს.

უშიო ამაგაცუ - მოცეკვავე, ქორეოგრაფი, რეჟისორი იაპონიაში მეორე მსოფლიო ომის დასრულების შემდეგ, მე-20 საუკუნის 60-იან წლებში, პროტესტის ნიშნად აღმოცენებული, ბუტოს მიმდინარეობის, მეორე თაობის წარმომადგენელია. ბუტო, 50-60-იანი წლების ავანგარდის  და მსოფლიო პოსტმოდერნული ეპოქების მიჯნაზე წარმოიშვა. ნაგასაკისა და ჰიროსიმას ტრაგედიის პერიოდში დაბადებულ იაპონელთა თაობის მიერ შექმნილი - ხელოვნების, ცეკვის ენაზე გამოხატული პროტესტია. პროტესტი, არა მარტო, კაცობრიობის მიერ ჩადენილი დანაშაულის, არამედ  ომის შემდგომ პერიოდში, იაპონურ ნაციონალურ ცეკვაში, დასავლური ცეკვის ელემენტების ექსპანსიის, და, ასევე, ტრადიციული „ნოს“, ზედმეტად დახვეწილი მოძრაობების მიმართ. მათ სურდათ  ცეკვის, სხეულის ენით შეექმნათ ისიეთი მიმდინარეობა, რომელიც ნაციონალურ ხალხურ და რიტუალურ საწყისებს დაეყრდნობოდა. „სხეულის ენა“, რა თქმა უნდა, ნაციონალურიდან გამომდინარე, უფრო მიწიერი, „ჩვეულებრივ“ ადამიანთა, „მოკვდავთა“ მოძრაობებზე, პლასტიკაზე, ჟესტიკულაციასა თუ მიმიკაზე იქნებოდა აგებული. უფრო ადრეულ „ანკუკო ბუტოს“ („წყვდიადის ცეკვა“) ნაციონალურ ესთეტიკურ ხერხებზე დაეყრდნობით, მათ ეს შესძლეს. თუმცა, პირველი მცდელობა, თავად იაპონიაში - ხალხმა, მაყურებელმა ვერ მიიღო და გააპროტესტა. ორი მოცეკვავე ხელოვანის, ჰიჯიკატა ტაცუმის და ონო კადზუოს (Hijikata Tatsumi, Ohno Kazuo) ერთობით შექმილმა „ბუტომ“ მაყურებელი დააფრთხო. 1959 წელს იაპონიაში, ცეკვის ფესტივალზე, ჰიჯიკატა ტაცუმიმ პირველად უჩვენა მაყურებელს „კინჯიკი“ („აკრძალული ფერები“), იოკიო მიშიმას (მწერალი, პოეტი, რეჟისორი, მსახიობი) ამავე სახელწოდების რომანის მიხედვით. მაყურებელმა ვერ აღიქვა,  ვერ მიიღო, იმ პერიოდში ტაბუდადებული ჰომოსექსუალური ძიებები, სწორედ ვერ გაიგო, სიცოცხლის გამგრძელებელი ფალოსის კულტი (რომელიც ყველა ხალხთა ხალხურ საწყისებსა თუ რიტუალებში არსებობს, მათ შორის ჩვენთან, საქართველოში). გარდა ამისა, წარმოდგენის მსვლელობისას, ერთ-ერთ ეპიზოდში, ქათამი გაიგუდა. ამ ეპიზოდმა მაყურებელი აღაშფოთა და ჰიჯიკატა ტაცუმი საერთოდ მოხსნეს საფესტივალო პროგრამიდან. ამისდა მიუხედავად, იმ პერიოდში შექმნილმა უნიკალურმა სტილმა, განვითარება მაინც პოვა. დღეს, ბუტოს მიმდინარეობის, რამდენიმე ჯგუფი (დასი) არსებობს. მათ შორის, მსოფლიოში სახელგანთქმული უშიო ამაგაცუს მიერ, 1977  წელს ტოკიოში დაარსებული ბუტოს ცეკვის დასი - კომპანია „სანკაი ჯუკო“ (უშიო ამაგაცუ აკაჯი მაროსთან ერთად თანადამარსებელია ბუტოს მიმდინარეობის სხვა კომპანიისა „Dairakudakan Butoh dance“ 1975 წ.). „სანკაი ჯუკო“ მთელს მსოფლიოში მოგზაურობს, აჩვენებს თავის წარმოდგენებს და ასწავლის კიდეც. როგორც უკვე აღვნიშნე, უშიო ამაგაცუ (მოცეკვავე, ქორეოგრაფი, დიზაინერი, რეჟისორი) ბუტოს მიმდევართა მეორე თაობის წარმომადგენელია. „კუმკუატის მარცვლმა“ (მეორე სახელწოდებაა „Kinkan Shonen“ ახალი წელი), სხვა დადგმებთან ერთად („ამაგაცუს შოუ“ 1977,  „კუმკუატის მარცვალი“ 1978,  „Sholiba“ 1979) შემოქმედსა და მის დასს მსოფლიო აღიარება მოუტანა. 1980 წელს პირველი მსოფლიო ტურნეს შემდეგ, 1982 წლიდან, ამაგაცუ და მისი ცეკვის კომპანია, პარიზის  თეატრ - „The Theatre de la Ville“-თან ერთად, თანადადგმებს (კოპროდუქციებს) ახორციელებს. იმავე პერიოდში, ამაგაცუმ ავინიონის ფესტივალისთვის შექმნა „Bakki“. დღეს, უშიო ამაგაცუ  მსოფლიოს სხვადასხვა ქვეყანაში ქმნის წარმოდგენებს (არა მარტო ბუტოს მიმართულებით, როგორც რეჟისორი, სცენოგრაფი, ქორეოგრაფი). არის მრავალი ჯილდოს თუ პრემიის მფლობელი.ახლა კი, ჩემი შთაბეჭდილებები, გენიალური შემოქმედის და საოცარი მოცეკვავე- არტისტების  „კუმკუატის მარცვალზე.“ პირდაპირ ვიტყვი, მსგავსი რამ „ცოცხლად“ არსდროს მინახავს. ხელოვნების დიდი, ჭეშმარიტი ნაწარმოები არასდროს კვდება, მუდამ ცოცხალია. 1978 წელს დადგმული, 2005 წელს აღდგენილი შოუ-პერფორმანსი, დაუვიწყარ ემოციურ თუ აზრობრივ კვალს ტოვებს მაყურებელში, თანაგანცდას აღძრავს, კათარსისს განაცდევინებს. სხეულის ენით, მძივივით აწყობილ, სხვადასხვა ეპიზოდისგან შემდგარ ამბავს, ერთი საერთო ხაზი კრავს. ტრაგედიის მსხვერპლი პატარა ბიჭის ზმანებები, თუ უზენაეს ძალთაგან გამოწვეული ხილვები, ასტრალში გასული ბუდას მუდმივობით სრულდება. ტრადიციულ, იაპონურ (აზიურ) ფილოსოფიურ-რელიგიურ მოტივებზე აგებული წარმოდგენა, ნებისმიერი ერის, ნაციის, ხალხისთვის გასაგებ, სხეულის ენით: პლასტიკით, ჟესტით, მიმიკით გადმოცემულია. ეს, არც თანამედროვე ცეკვის, არც მოძრაობის, არც ფიზიკური, არც რიტუალური თუ ა. შ, თეატრია. ეს კიდევ უფრო სხვა რამეა. ეს, მიუხედავად იმისა, რომ შოუს ელემენტების მატარებელია, თეატრი-ცხოვრებაა, თეატრი-სიცოცხლეა, თეატრი-გარდაცვალებაა და კვლავ აღმდგარი თეატრი-მუდმივობაა. ეს, რეალურისა და ირეალურის ზღვარზე მყოფი შემოქმედებაა. ეს, ამქვეყნიურისა და იმქვეყნიურის ერთობაა. ეს, ადამიანის ცნობიერისა და არაცნობიერის ლაბირინთებში მოგზაურობაა. ეს, შემოქმედებაა, რომელიც კიდევ ერთხელ გეუბნება, რომ ზებუნებრივი ძალით შექმნილ სამყაროში, არა აქვს მნიშვნელობა რომელი რელიგიის, კონფესიის წარმომადგენელი ხარ, მთავარია არ დაივიწყო, რომ ყველაფრის მამოძრავებელი, მაცოცხლებელი ძალა - სიყვარულია...ამაგაცუს მათემატიკური სიზუსტით აგებული კომპოზიციები, თითქოს მარტივი სცენოგრაფია,  განათების ფერებით შექმნილი სივრცეები, სიჩუმე, ხმაურები, კატასტროფის მომასწავებელი სირენები და მუსიკა, რა თქმა უნდა, ამაგაცუს კომპანიის პროფესიონალი არტისტები - სიღრმისეულად დაუვიწყარ, ვიზუალურ სანახაობას ქმნიან.წარმოდგენის წინ შემდგარ პრეს-კონფერენციაზე ერთ-ერთმა მსახიობმა კითხვაზე: თქვენი აზრით, რომელი სათეატრო ენა უფრო მრავლისმთქმელია, ვერბალური თუ სხეულის, დაუყონებლივ უპასუხა - სხეულის, პლასტიკის, ჟესტის, მიმიკის ენა. რა თქმა უნდა, სიტყვები,  ვერბალური ენები მერე გაჩნდა, ჯერ იყო ქმნადობა... კაცობრიობამ, მილიონი წლების განმავლობაში, მრავალი სისასტიკე ჩაიდინა: ბუნებისა თუ საკუთარი თავის გასანადგურებლად. მიუხედავად ამისა, სიცოცხლე გრძელდება, სხვადასხვა ფაზას გადის, სპირალურად ვითარდება, რთულდება, საწყისს უბრუნდება და ა. შ., დაუსრულებლად.ეპიზოდებისგან შემდგარ სანახაობაში  ტრადიციული იაპონური (აზიური) სათეატრო ენა ევროპულნთანაა შერწყმული. მასში ასახულია, არა მარტო გადმოცემის სათეატრო ხერხები, არამედ, ღრმა ფილოსოფიურ-რელიგიური ნააზრევი. ევროპულ-ამერიკული მხოლოდ მინიშნებებითაა მოცემული. მაგალითად, ძველბერძნული სკულპტურების სხეულებით გამოხატვა, მუსიკალური ფრაზების ჩართვა, ცეკვა-პლასტიკაში კანკანის ელემენტები შეტანა და ა. შ. უმთავრესი გამოხატვის ხერხი, მაინც ტრადიციულ, ხალხურსა თუ რიტუალურ ძირებს ეყრდნობა. მსახიობთა დახვეწილი, ნავარჯიშები სხეულები უწონადობის შეგრძნებას ბადებს. ამაგაცუ ერთ-ერთ ინტერვიუში ამბობს, რომ მისთვის ძალიან მნიშვნელოვანია ადამიანის სხეულით გრავიტაციის (ოთხთაგან ერთ-ერთი ურთიერთქმედების) შესწავლა და გამოხატვა. „კუმკუატის მარცვალი“ სხეულებრივი გამოსახვაა - ადამიანის შეუცნობელისკენ, ამოუცნობისკენ, ბუნებისკენ, სილამაზისკენ, სრულყოფილებისკენ და ამასთან, სამწუხაროდ,  ძალადობისკენ, ჰეგემონიისკენ, ძალაუფლებისკენ სწრაფვის... ფალოსის, სიცოცხლის გაგრძელების კულტს, რომელიც ყველა ქვეყნის, ყველა ხალხის საფუძვლებში დევს, ამაგაცუს შოუში ხაზგასმულად დიდი დატვირთვა ენიჭება. განსაკუთრებით კი ფინალში. იასამნისფერ, ლაჟვარდოვან სივრცეში, წითელი, ყვითელი ფერის ტონალობათა გრადაციებში, ასტრალში მყოფი ადამიანის ფალოსის ამონათებით. ყველაფერი ეს, ჰარმონიულად გადმოცემულია იაპონური (აზიური) სახელოვნებო ესთეტიკით, მსოფლმხედველობით. ამომავალი მზის ქვეყნის შვილების სიკვდილ-სიცოცხლის ბრძოლა - ასტრალში გასვლის, ადამიანისა და სამყაროს შერწყმის ულამაზესი ეპიზოდით სრულდება. სხვანაირად არც შეიძლებოდა დამთავრებულიყო. ეს მათი კულტურულ, ფილოსოფიურ-რელიგიური მსოფლმხედველობაა. ჩემს შთაბეჭდილებებს კი, შოთა რუსთაველის - ქართველი ფილოსოსფოს-პოეტის სიტყვებით დავასრულებ (წარმოდგენის დამთავრებისთანავე თავში მიტრიალებდა):„რომელმან შექმნა სამყარო ძალითა მით ძლიერითა,ზეგარდმო არსნი სულითა ყვნა ზეცით მონაბერითა, ჩვენ კაცთა, მოგვცა ქვეყანა, გვაქვს უთვალავი ფერითა...“ 

უთვალავ ფერთა სამყაროს კი ადამიანი, უნდა უფრთხილდებოდეს, არ ანგრევდეს...

 

P. S. „საჩუქარმა“ უშიო ამაგაცუ მიხეილ თუმანიშვილის პრიზით „ხელოვნებაში სრულყოფისათვის“ დააჯილდოვა, რომელიც წარმოდგენის დასრულების შემდეგ, ფესტივალის სამხატვრო ხელმძღვანელმა ქეთი დოლიძემ, ამაგაცუს კომპანიის ერთ-ერთ ძირძველ წარმომადგენელს, გადასცა. აქვე აღვნიშნავ, რომ წელს ქეთი დოლიძეს - ფესტივალის საერთაშორისო დირექტორატმა, ქართულ სათეატრო ხელოვნებაში თავდაუზოგავი შრომისთვის, მისი სახელის საზღვრებს გარეთ გატანისთვის, მამაცობისთვის თუმანიშვილის პრიზი მიანიჭა.
P. P. S. „კუმკუატის მარცვლის“ მსგავსი წარმოდგენები, უპირველეს ყოვლისა, ჩვენმა მომავალმა თაობამ უნდა ნახოს. მითუმეტეს იმ ახალგაზრდებმა, ვინც სათეატრო, სახელოვნებო სფეროში აპირებს მოღვაწეობას: რეჟისორებმა, მსახიობებმა, თეატრმცოდნეებმა... მათი ამ სპექტაკლზე არ შეშვება არაფრით არ შეიძლებოდა. გასაგებია, რომ წარმოდგენის ჟანრი, სტილისტიკა დარბაზში სამარისებულ სიჩუმეს მოითხოვდა. ეს, ელემენტალურად შეეძლოთ აეხსნათ რუსთაველის კარს მიმდგარი ახალგაზრდებისათვის. თუ, პარტერში ადგილი არ იყო, აეშვათ აივნებზე...
ბიორკის კონცერტებზე (ფილარმონიასა და ოპერაში), ბილეთები 700 ლარი რომ ღირდა, კონსერვატორიის სტუდენტები ულაპარაკოდ შეუშვეს. თეატრისა და კინოს უნივერსიტეტის სტუდენტები კი, შესასვლელ კართან, საცოდავად ატუზულები გარეთ დატოვეს.

 

11/04/2017
CONTACT
  • GIFT/ Georgian International Festival of Arts in Tbilisi in honor of Michail Tumanishvili
  • 164, Agmashenebeli Avenue, 0112 Tbilisi, Georgia
  • General enquiries : + 995 32 235 0203
  • Press Office: + 995 551176818
  • tbilisigiftfestival@gmail.com




კონტაქტი
  • მიხეილ თუმანიშვილის სახელობის ხელოვნების საერთაშორისო ფესტივალი „საჩუქარი“
  • დავით აღმაშენებლის გამზირი 164, 0112 თბილისი, საქართველო
  • ფესტივალის ოფისი : + 995 32 235 0203
  • პრეს სამსახური: + 995 551176818
  • tbilisigiftfestival@gmail.com