მიხეილ თუმანიშვილის სახელობის
ხელოვნების საერთაშორისო ფესტივალი
პრესა
Murmel Murmel ...

მარიამ იაშვილი

Murmel Murmel ...

მიხეილ თუმანიშვილის სახელობის სახელოვნებო ფესტივალს („საჩუქრი“, 2016) ამჯერად შოთა რუსთაველის სახელობის სახელმწიფო დრამატულმა თეატრმა უმასპინძლა. მაყურებელმა ქართულ სცენაზე პირველად იხილა ბერლინის სახალხო თეატრის (Volksbühne) დასი,  თანამედროვე გერმანული თეატრის ცნობილი რეჟისორის ჰერბერტ ფრიჩის წარმოდგენაში Murmel Murmel.

ოფიციალურ ინფორმაციაში  სპექტაკლის შესახებ ვკითხულობთ:

1974 წელს  შვეიცარელმა ხელოვანმა დიტერ როტმა 18 x 11.5 სმ ზომის და 176 გვერდიან წიგნში გამოსცა პიესა მოყავისფრო ქაღალდზე. ჰერბერტ ფრიჩს ეს პიესა 80-იან წლებში ჩაუვარდა ხელში და აღფრთოვანებული დარჩა. ის შტუტგარტის გერმანულ თეატრში როტის ციტირების შემდეგ მიიღეს და ავტორს ამ პიესის დადგმა შეჰპირდა. 2012 წელს ფრიჩმა ჩანაფიქრი განახორციელა. ამ დროს როტი უკვე 14 წლის გარდაცვლილი იყო. ფრიჩის გადაწყვეტილებით სცენაზე 11 მსახიობია. 11 გადარეული ციფრია, რომელიც წარმოუდგენელს ასახავს, იმას რასაც ხელით ვერ შეიგრძნობ და თითებზე ვერ ჩამოთვლითავად ფრიჩი მე-12 -ეა, შემდეგ მე-13-ე ბურთულა მოგორავს, მე-14 და მოდის და მოდის...

Murmel Murmel Murmel Murmel Murmel Murmel Murmel Murmel Murmel Murmel Murmel Murmel Murmel Murmel Murmel Murmel Murmel Murmel Murmel Murmel Murmel Murmel Murmel Murmel Murmel Murmel Murmel Murmel Murmel Murmel Murmel Murmel Murmel Murmel Murmel Murmel Murmel Murmel Murmel Murmel Murmel Murmel Murmel Murmel Murmel Murmel Murmel Murmel Murmel Murmel Murmel Murmel

Murmel Murmel Murmel Murmel Murmel Murmel Murmel Murmel Murmel Murmel Murmel Murmel Murmel

Murmel Murmel Murmel Murmel Murmel Murmel Murmel Murmel Murmel Murmel Murmel Murmel Murmel

 

ფრანკ კასტორფის ყოფილი მსახიობის, წლების წინ აღიარებული „ხულიგანი“ პერფორმერისა და ამჟამად, უკვე თავადაც თეატრის რეჟისორის - ჰერბერტ ფრიჩის მიერ 2012 წელს დადგმული წარმოდგენა, რეჟისორული და სცენოგრაფიული თვალსაზრისით, მისი შემოქმედებითი ბიოგრაფიის მსგავსად, ამჯერადაც მეტად ხმაურიანი აღმოჩნდა.

უჩვეულო ხმაური იყო რუსთაველის თეატრის დრამატულ სცენაზეც, რომელიც თითქმის სამოცდაათი წუთის განმავლობაში გაგრძელდა და აღარ დამთავრდა... არ დამთავრდა აპლოდისმენტების დროსაც კი, როდესაც წარმოდგენით გაბრუებული მაყურებელი, მსახიობებთან ერთად, ტაშის ფონზე ტრადიციული „ბრავოს“ ნაცვლად მთელი ხმით გაჰკიოდა რეჟისორის მიერ შემოთავაზებულ კოდურ სიტყვას -Murmel...

უზარმაზარი წითელი ხალიჩა და წინასწარ მომზადებული საორკესტრო ორმო, სადაც მარიმბაფონი და კომპიუტერული მოწყობილობაა განთავსებული, დარბაზში შესვლისთანავე  ყურადღებას იპყრობს. წარმოდგენის დაწყებამდე სავარძლებთან მოფუსფუსე მაყურებელს მსახიობები ჯერ კიდევ კულისებიდან აკვირდებიან  - უთვალთვალებენ, „ეთამაშებიან“, თითქოს მიანიშნებენ - წარმოდგენა იწყება და განეწყვეთ, - სულ მალე, თავს რაღაც უჩვეულო რამ დაგატყდებათ  და მერე ნახეთ თქვენო...

და მართლაც, ჩაბნელებული რუსთაველის თეატრის დარბაზში გვერდითა კარიდან სპექტაკლის მუსიკალური გამფორმებელი, მსახიობი და ამ უჩვეულო წარმოდგენის მთავარი „მაესტრო“ - ინგო გიუნთერი - იპარება. სამხედრო ფერსა თუ სტილში გადაცმული დირიჟორი და დიჯეი შემოსვლისთანავე ჯერ მაყურებელს ათვალიერებს, წამიერად აკვირდება და შემდეგ, უხერხული მოძრაობით მიფორთხავს საორკესტრო ორმოსკენ. იმ წუთიდანვე, როგორც კი მუსიკოსი მისთვის განკუთვნილ ადგილს მოერგება, ხვდები, რომ რეჟისორისა და სცენოგრაფ ფრიჩის მხრიდან განწყობა უკვე შექმნილია, თამაშის მთავარი წესები კი - შემოთავაზებული: ავანგარდული კომედია, თანამედროვე ხელოვნების ესთეტიკაში შეზავებული გამომსახველობითი ფორმები, თეატრალიზებული შოუ, შესაძლოა იყოს კიტჩიც და კიდევ, ალბათ, რაღაც სხვა, რაც ჯერ არ იცი და წინ გელოდება... გელოდება, მთელი სამოცდაათი წუთის განმავლობაში...

კოსტიუმების მხატვარ ვიქტორია ბეერის მიერ ჯერ 60-იანი წლების ენდი უორჰოლისეულ სტილში, ხოლო მოგვიანებით, ჰენრი მატისისეულად გაფერადებულ „მოცეკვავეებთან“ მიმსგავსებული თერთმეტი მსახიობი ხან სათითაოდ, ხანაც წყვილ-წყვილად გამოდიან სცენაზე და ერთადერთი სიტყვის Murmelწარმოთქმაში ვარჯიშობენ...

Murmel Murmel Murmel...

თითოეული მათგანი წამღერით, წარმოთქმით - ხისტად, გაზვიადებულად, ხმამაღლა, ხმადაბლა, ჩურჩულით, ლოცვით, უსიტყვოდ, დუეტში, ქორალში, ან სოლო შესრულებით „იხვევს“ ამ ერთადერთ სიტყვას. სიტყვას, რომლის ზუსტი „მნიშვნელობა“, გეჩვენება, რომ თავად მსახიობებმაც არ იციან... დიახ, არ იციან, რადგან ზმნა - Murmeln - გერმანულენოვან ქვეყნებში, სწორედაც რომ „სხვისთვის გაუგებარ“ კონტექსტში იხმარება. მაშინ, როდესაც ვინმეს, ერთი მხრივ, არ სურს გაანდოს ირგვლივ მყოფთ თავისი ფიქრები, და მეორე მხრივ, არც ის მალავს გონებაში წამოტივტივებულ აზრებს და გამაღიზიანებლად იმეორებს, გამოსთქვამს ჩუმად, თავისთვის... მოკლედ სიტყვა Murmeln ქართულად - ბუტბუტს, ბურდღუნს, ქოთქოთს ნიშნავს. ამ გამაღიზიანებელ „მოთქმას“ კი შვეიცარიელმა მხატვარმა და პოეტმა დიტერ როტმა ჯერ კიდევ 70-იან წლებში განსაკუთრებული დატვრითვა შესძინა. ჰერბერტ ფრიჩმაკი მას მბრძანებლის ფუნქცია დააკისრა და ყველა სხვა დანარჩენ თეატრალურ კომპონენტთან ერთად, სცენაზე გააბატონა.

მოძრაობაში გამოხატული ეს ერთადერთი სიტყვა - Murmel - რეჟისორისა და სცენოგრაფის მხრიდან, თეატრალური ტექსტის რანგშია აყვანილი. თეატრალური ტექსტის ფუნქციას ასრულებს სპექტაკლში ასევე განათება და სცენოგრაფია, რამაც, ფაქტობრივად, დაატყვევა რუსთაველის თეატრში მისული მაყურებელი. მუდმივად ცვალებადი პასტელური ფერები და მსახიობებთან ერთად სინქრონულად მოძრავი კედლები, რომლის მიღმაც სცენის გამნათებლისა და ინჟინერ-მექანიკოსის წარმოუდგენელი პროფესიონალიზმი იმალება, დაუვიწყარ, შთამბეჭდავ სანახაობას ქმნის სცენაზე... ვინ იცის, იქნებ სწორედ მსგავსი სანახაობითი კონცეფცია ჰქონდა ჩაფიქრებული თავად დიტერ როტსაც, როცა გახუნებულ ფურცლებზე მხოლოდ და მხოლოდ ამ ერთადერთ სიტყვას წერდა ...

Murmel Murmel Murmel Murmel Murmel Murmel....

ჟესტით, მიმიკით, პლასტიკით, მუსიკითა და სცენოგრაფიით გადმოცემული სიტყვა, როგორც უკვე აღვნიშნეთ, თავადაც ჩართულია წარმოდგენაში... განუწყვეტლივ მოძრაობს... იმპროვიზირებს... ფერს იცვლის.... შეიძლება ითქვას, ამ არა-დრამატულ, ფრიჩისეულ ანტი-თეატრში თვითონ სიტყვა გვევლინება ერთ-ერთი მთავარ მოთამაშე პირად სცენაზე.

Murmel Murmel Murmel Murmel Murmel Murmel Murmel.....

სიტყვა, რომლის შინაარსის ამოცნობაც რეჟისორს თავად მაყურებლისთვის აქვს  მინდობილი.

მაყურებლის სურვილზევეა დამოკიდებული მისცემს ის სცენაზე ნანახ ან მოსმენილ ბგერებს აზრს თუ გონების მიღმა დატოვებს და მთლიანად გადაეშვება იმ „დაჰიპნოზებულ სამყაროში“, რომელსაც ჰერბერტ ფრიჩი ერთი სიტყვით, მაგრამ მრავალფუნქციურად,  სთავაზობს სამოცდაათწუთიანი თეატრალიზებული „სეანსის“ განმავლობაში.

მახსენდება ანტონენ არტოს სიტყვები, რომელმაც, ჯერ კიდევ XX საუკუნის 30-იან წლებში დასვა საკითხი თეატრალური ენის გამომსახველობითი ფორმების შეცვლისა და თეატრში მათი „სხვაგვარად“ გამოყენების აუცილებლობაზე. იგი წერდა: „პრობლემა, რომელიც, ჩემი აზრით, ახლა იჭრება, არის ის, რომ თეატრს მიეცეს უფლება იპოვოს მისი ნამდვილი ენა... ენა სივრცობრივი, ენა ჟესტების, პოზების, გამოსახვის და მიმიკის... ენა ყვირილის, ენა ჟღერადობის, სადაც ყველა ობიექტური ელემენტი ვიზუალური ან ბგერადი ნიშნისაკენ იქნება მიმართული“... როგორც მოგეხსენებათ, არტოს თეატრალური მანიფესტი მოგვიანებით ერთ-ერთი საფუძველი გახდა გერმანული პოსტდრამატული თეატრის, (განსაკუთრებით, ჰაინერ მიულერთან) როგორც თეორიული ისე  პრაქტიკული, განვითარების თვალსაზრისით.

რაც შეეხება რუსთაველის თეატრში წარმოდგენილ ფოლკსბიუნეს თეატრალურ პროდუქტს, რომელიც ჩვენ ხელოვნების საერთაშორისო ფესტივალის „საჩუქარი“ ფარგლებში ვიხილეთ, ერთი რამ ცხადია: ჰერბარტ ფრიჩი სწორედ გერმანული პოსტდრამატული თეატრის თავისებური შთამომავალია. ბრეხტის ეპიკურ თეატრზე გამოზრდილი ფოლკსბიუნეს ყოფილი მსახიობი თავიდან ბოლომდე წინააღმდეგია თეატრს რაიმე აღმზრდელობითი, ან თუ გინდათ, „მორალური“ ფუნქცია დააკისროს და დარბაზიდან გამოსულ მაყურებელს სამყაროს შეცვლა მოთხოვოს... სამოც წელს გადაცილებული რეჟისორი, რომელმაც ამ მიმართულებით სულ ცოტა ხანია, რაც ფეხი აიდგა აკადემიურ სცენაზე, თავის საკუთარ ხელწერას დღითიდღე იმკვიდრებს და შეიძლება ითქვას, თავიდან ბოლომდე „კაიფობს“ თეატრის კეთებით... „კაიფობს“ პროფესიულად, თავისებურად და თეატრში მისულს, ძალაუნებურად შენც გითრევს მისეულ, არარეალურ სამყაროში... იქ, სადაც ადამიანები, თავისივე ნებით, მარიონეტებად, უფრო სწორად, პლასტიკურ თოჯინებად ქცეულან და სხვადასხვა ირაციონალურ შრეებში მოგზაურობით ირთობენ თავებს...

და მაინც: იქნებ, ჩვენი ირაციონალური სამყაროა ყველაზე დიდი რეალობა, - და არა ცხოვრება, რომელსაც ასე ხშირად „უაზროს“ ვეძახით. როცა უკვე მრავალგზის გადაღეჭილ და ყოველმხრივ თავსმოხვეულ სიტყვას - თავისუფლება - აზრი აქვს გამოცლილი, რადგან - მოძველებული და მოყირჭებულია... როცა აღარ არსებობს ერთადერთი ჭეშმარიტება... მობეზრებულია სიტყვა  პრიორიტეტულიც... ვართ მხოლოდ საკუთარ თავს მინდობილნი... ჩვენსავე აზრებში გაფანტულნი, თავადაც ვიკარგებით ჩვენ მიერვე დაკანონებულ „ცხოვრებისეულ არარაობაში“... 

მაშ, რაღა დაგვრჩენია, თუ არა - წარმოსახვითი რეალობა... ერთადერთი ხელმოსაჭიდი სამყარო, რომელიც მხოლოდ და მხოლოდ ჩვენია... და თანაც კოსმოსივით უკიდეგანო... რომელიც შეიძლება გახდეს ფერადი და დარჩეს ბოლომდე ამოუხსნელი.... მიღმიერი სამყარო, რომელშიც, ერთხელ მაინც თუ შეაბიჯე - უფრო და უფრო  ჩაგითრევს და ჩაგითრევს....

Murmel Murmel Murmel Murmel Murmel Murmel MurmelMurmel......

გამოვტყდეთ, რომელ ჩვენგანს არ გაგვჩენია სურვილი, ფრიჩის პერსონაჟების მგავსად, თავ(ქუდ)მოგლეჯილები გავქცეოდით ყოველდღიურ ვალდებულებებს, საზოგადოებრივ მორალს და იმ აუარება წესებსა თუ მოთხოვნებს მთელი ძალით რომ გვიჭერს ყელში და გვახრჩობს...

Mmmmmmmmmuuuuuuuuuuuuurrrrrrrrrrmmmmmeeeeeeeelllllllllll!

Murmel Murmel …

11/16/2016
CONTACT
  • GIFT/ Georgian International Festival of Arts in Tbilisi in honor of Michail Tumanishvili
  • 164, Agmashenebeli Avenue, 0112 Tbilisi, Georgia
  • General enquiries : + 995 32 235 0203
  • Press Office: + 995 551176818
  • tbilisigiftfestival@gmail.com




კონტაქტი
  • მიხეილ თუმანიშვილის სახელობის ხელოვნების საერთაშორისო ფესტივალი „საჩუქარი“
  • დავით აღმაშენებლის გამზირი 164, 0112 თბილისი, საქართველო
  • ფესტივალის ოფისი : + 995 32 235 0203
  • პრეს სამსახური: + 995 551176818
  • tbilisigiftfestival@gmail.com