მიხეილ თუმანიშვილის სახელობის
ხელოვნების საერთაშორისო ფესტივალი
პრესა
ფოკუსშია იტალია - უახლეს იტალიურ თეატრში მიმდინარე პროცესები

მაკა ვასაძე

ფოკუსშია იტალია - უახლეს იტალიურ თეატრში მიმდინარე პროცესები

2016 წლის ფესტივალი - „საჩუქარი“ - მრავaლფეროვანებით გამოირჩეოდა.  უცხოური სპექტაკლებიდან საინტერესო იყო იტალიის საელჩოსთან ერთად წარმოდგენილი ახალი პროგრამა - „ფოკუსშია იტალია“, რომელიც სამი სპექტაკლისგან შედგებოდა: ედუარდო ერბას „იტალია ათიან წლებში - იტალია დღეს“, დარიო ფოს „არ გვიხდიან?! არ გადავიხდით“ - საქართველო-იტალიის ერთობლივი პროექტი (რომლის შედეგადაც თუმანიშვილის თეატრის რეპერტუარს კიდევ ერთი საინტერესო სპექტაკლი შეემატა)  და ჰაინერ მიულერის „მედეა მასალა“. სხვადასხვა ქვეყნის დრამატურგის, იტალიელი რეჟისორების დადგმულ წარმოდგენებს, ერთი რამ ჰქონდათ საერთო, სამივე ადამიანზე (ან ადამიანებზე), მის განცდაზე, ფიქრზე, სულიერ თუ სოციალურ მდგომარეობაზე მოგვითხრობდა. ფესტივალმა ეს პროგრამა საქართველოში იტალიის საელჩოს თანადგომით განახორციელა. მივყვეთ ქრონოლოგიას.

29, 30 ოქტომბერს, თუმანიშვილის თეატრში გათამაშებული, ედუარდო ერბას (Edoardo Erba) „იტალია ათიან წლებში - იტალია დღეს“, მილანის დამოუკიდებელი კვლევის თეატრალური ცენტრში (A.T.I.R Teatro Ringhiera- დამფუძნებელი სერენა სინიგალია Serena Sinigaglia) განხორციელებული პროექტია. სპექტაკლის რეჟისორი, ცენტრის დამაარსებელი, ახალგაზრდა იტალიeლი რეჟისორი - სერენა სინიგალიაა. აღსანიშნავია, რომ სათეატრო ტექსტზე (პიესაზე), დრამატურგმა და რეჟისორმა ერთად იმუშავეს. ედუარდო ერბა (სათეატრო განათლება, ჯორჯო სტრელერთან „პიკოლო თეატრში“, მიიღო) თანამედროვე სათეატრო სამყაროს ერთ-ერთი ცნობილი დრამატურგია (ყველაზე ცნობილი პიესაა „მარათონი“ (Marathon), წერს აგრეთვე: რადიო და სატელევიზიო პიესებს, სკეტჩებს და კომედიურ შოუებისთვის ტექსტებს). მისი პიესები მრავალ ენაზეა თარგმნილი და სხვადასხვა ქვეყანაში დადგმული (მათ შორის, ბრიტანეთში, აშშ-ში, რუსეთში). „იტალია ათიან წლებში - იტალია დღეს“, ერბას ადრინდელი პიესის  „იტალიური დრამა“ (Italian Drama) გადამუშავებული ვარიანტია. 2015 წელს სპექტაკლი, მილანში სათეატრო ჟურნალის „Histrio“-ს და ფონდის „Cariplo“-ს, პროექტში „Twister – the wandering spectator“ (მოთამაშე - მოხეტიალე მაყურებელი მ. ვ.) მონაწილეობდა. პროექტის ავტორებმა მილანის სათეატრო ბილბორდებიდან აირჩიეს ყველაზე პოპულარული, მაღალი მხატვრული დონის წარმოდგენები, რომლებიც იტალიის სხვადასხვა ქალაქის „ეზოში“ თამაშდებოდა. თეატრის პოპულარიზაციის მიზნით, თეატრი თვითონ მიდიოდა მაყურებელთან.

„იტალია ათიან წლებში - იტალია დღეს“ ადამიანთა გაუსაძლის სულიერ თუ ფიზიკურ მდგომარეობას ასახავს. დღეს, ხელოვნებაში ასე მოდური სოციალური პრობლემატიკა მაღალმხატვრულადაა გადმოცემული. მსოფლიოში არსებულმა სოციალურმა კრიზისმა, დაანგრია იტალიის ეკონომიკა. დრამატურგმა და რეჟისორმა, გაუსაძლისი ყოფა, რამდენიმე ადამიანის, ოჯახის მაგალითზე ააგეს. აქცენტი, ქალების როლზე გააკეთეს. დრამატურგმა იტალიის, როგორც ქვეყნის, ათეული წლებით დაშორებული, ორი ეპოქის გადაძახილზე ააგო პიესა. ალბათ, აქედან გამომდინარე, რეჟისორმა თეატრალური თხრობისას, უახლესთან ერთად, ნეორეალიზმისთვის დამახასიათებელი ფორმებიც გამოიყენა.

სპექტაკლში 6 მსახიობია დაკავებული. მათია ფაბრისი, სტეფანო ორლანდი, მარია პერეზ სპა, ბეატრის სკიროსი, კირა სტოპა და სანდრა ცოკოლანი - 4 ქალი და ორი მამაკაცი, სხვადასხვა პერსონაჟს განასახიერებს. ყველას რაღაც საერთო აქვს. ლამაზი დედა და უშნო ქალიშვილი,  დედის ბევრად ახალგაზრდა საყვარელი, რომელსაც მამა-ბაბუის დატოვებულ ქონებაზე უჭირავს თვალი და ქონების ხელში ჩასაგდებად, მზადაა სქესობრივი კავშირი დედა-შვილთან ერთდროულად დაამყაროს. დედის სილამაზის ჩრდილქვეშ მყოფი ქალიშვილი, რომელიც მშვენივრად ხვდება, დედის ახალგაზრდა საყვარლის მიზანს და ცდილობს დედას თვალი აუხილოს. ქალიშვილი, რომელმაც ახლახანს სამსახური დაკარგა. შუახნის ცოლ-ქმრის  ურთიერთობა. ქმარი, რომელსაც თავდავიწყებით უყვარს ცოლი, მზადაა მისთვის ყველაფერი გააკეთოს, გაკოტრდა, სამსახური დაკარგა და ეშინია საყვარელ ცოლს გაუმხილოს სიმართლე. სამაგიეროდ ადვილად გამონახავს საერთო ენას, კაფე-ბარში გაცნობილ ქალთან (დედასთან) და ყველაფერს უყვება. დედა ხვდება, რომ ეს მისი ქალიშვილის უფროსია და სთავაზობს მამის დანატოვარ ფულს, ოღონდ კი ქალიშვილი სამსახურიდან არ გამოუშვას. უცხოელი, მუსლიმი ქალი, რომელიც იტალიაში, კიდევ უფრო გაჭირვებული ქვეყნიდან, ალბანეთიდან ჩამოვიდა სამუშაოდ ოჯახის სარჩენად. იტალიელი მაჩო - სალსას ცეკვის მასწავლებელი და ბევრად უფროსი ქალის საყვარელი. პადრე, რომელიც იმდენადაა „გართული“ საკუთარი „მე“-თი, რომ აღსარებაზე მისულ ადამიანს (ქმარს) არც კი უსმენს. ყველა პერსონაჟს სალსას ცეკვის გაკვეთილები აერთიანებს.

სერენა სინიგალიამ და მხატვარმა ფედერიკა პონისიმ საინტერესო დეკორაცია შექმნეს. სცენის ფიცარნაგს მუქი შინდისფერი ნაჭერი ფარავს. სიღრმეში, საცეკვაო დარბაზების მსგავსად გრძელი სარკე დგას. ტელევიზორი, ტელევიზორის პულტი, ნაგვის სათლი, მიყრილ-მოყრილი ჩანთები, ფეხსაცმელები, ღვინის თუ კოკა-კოლის ბოთლები, ეკარანი, რომელზეც ფინალში ბობოქარი ზღვის ტალღა აისახება... მხატვარმა და რეჟისორმა მოქმედების სხვადასხვა ადგილი ერთ სივრცეში გააერთიანეს. თხრობის სტილიც სცენოგრაფიის მსგავსად, ერთმანეთშია გადახლართული. ოჯახების ნგრევა, ადამიანების განადგურება, სერენა სინიგალიამ ყველაფრის წამლეკავი  წყლის სტიქით გამოხატა. სხვადასხვა ადგილას, ნელ-ნელა პერსონაჟებს ზევიდან წყლის ჭავლი ესხმებათ. გეგონება სახლის სახურავიდან ჩამოდის წყალი. სცენა ნელ-ნელა სათლებით ივსება. ფინალში, კარიბის კუნძულებზე გაქცეულ ქმარს, ეკრანზე გამოსახული ზღვის ტალღა წალეკავს, პესონაჟები კი მას სათლიდან წყალს ასხამენ.

რეჟისორი პირობითი თეატრალური ენით, გროტესკითა და იუმორით გვიყვება  ადამიანთა მძიმე ყოფა-ცხოვრების დრამატულ ამბავს. ამავდროულად, ბოლომდე ინარჩუნებს თეატრალურ პირობითობას. ამიტომაც, თითქმის ნატურალისტურად დადგმული სქესობრივი კავშირის სცენა, მაყურებელს არ უქმნის უხერხულობის გრძნობას. ალბანელი ქალი, რომელსაც იქვე სცენაზე, სალსას მასწავლებელი იტალიელი „მაჩო გაჟიმავს“. სინამდვილეში, „მაჩო“ კი არა, სქესობრივად უძლური ბისექსუალია. მას „გათავება“ არ ძალუძს. ალბანელი ქალი მიხვდება მის უძლურებას და თავის სასარგებლოდ გამოიყენებს. ამ ეპიზოდის მერე, მისი ქმართან ტელეფონით საუბრის სცენა გათამაშდება, რომელშიც ტრაგი-კომიკურობის ელემენტია ხაზგასმული. ალბანელი ქალი, უცხო ქვეყანაში თავდაუზოგავი შრომით, ოჯახს ინახავს და სახლში რემონტს აკეთებს.

რეჟისორის ინტერპრეტაცია-კონცეფციასთან სრულ ჰარმონიაშია გიპო გუარდოს მუსიკალური გაფორმება და ალესანდრო ვერაცის მიერ შექმნილი სპექტაკლის განათება.  ლუკა დ’ადინოს დადგმული სალსა სპექტაკლის მთავარი მამოძრავებელია, პერსონაჟთა ხასიათების გამხსნელი, ფინალში კი რეჟისორის კონცეფციის გადმომცემი. ეს სალსას განზომილებაა, სხვა სამყაროა, სამყარო სადაც ვითომდა ახლობელ ადამიანებს ერთმანეთის არ ესმით. ის, რაც იტალიაში 10-იან წლებში ხდებოდა, დღესაც მეორდება, საუბედუროდ  არა მარტო იქ, არამედ ჩვენთანაც. ფინალურ ეპიზოდში, პერსონაჟები სალსას წყალში ცეკვავენ. მათი ცეკვა სარკეში, თითქოს სხვა განზომილებაში აისახება. სინამდვილეში კი, თითოეული პერსონაჟი, მოთხრობილი ამბავი, შენი თანამოქალაქეების გაუსაძლის ცხოვრებას ასახავს.

2017 წლის ფესტივალის გახსნამდე ჩატარებულ პრესკონფერენციაზე, სამწუხარო ამბავი გაჟღერდა: გარდაიცვალა დრამატურგი, რეჟისორი, მსახიობი, იტალიური თეატრის ერთ-ერთი საუკეთესო წარმომადგენელი დარიო ფო. 11 ნოემბერს ნაჩვენები, „ფოკუსშია იტალია“-ს მეორე წარმოდგენა, თუმანიშვილის თეატრში იტალიელი რეჟისორის მიკელე პანელას - არ გვიხდიან?! არ გადავიხდით! - სწორედ დარიო ფოს პიესის მიხედვით დადგმული წარმოდგენა გახლდათ. სპექტაკლი საქართველო-იტალიის ერთობლივი ნამუშევარია და თუმანიშვილის თეატრის რეპერტუარში დარჩება. მის დაფინანსება-განხორციელებაში თბილისის მერიასთან არსებულმა „თავისუფალმა თეატრალურმა პროექტებმა“ მიიღო მონაწილეობა.

მრავალმხრივი ნიჭით დაჯილდოებული პიროვნება დარიო ფო, მეოცე საუკუნის თითქმის დასაწყისში (1926) დაიბადა, სიცოცხლის ბოლომდე ხელოვნების მსახური და თავისი მრწამსის - საზოგადოებაში ადამიანთა თანასწორობის - ერთგული გახლდათ. მსახიობი, დრამატურგი, კომიკოსი, მომღერალი, რეჟისორი, სცენოგრაფი, კომპოზიტორი, პოლიტიკურად აქტიური ადამიანი (მემარცხენე შეხედულებების). 1997 წ. დაჯილდოვდა ნობელის პრემიით ლიტერატურის ჟანრში, ამგვარი ფორმულირებით:  „შუა საუკუნეების ჯამბაზების სტილში სულით უშიშრად აკრიტიკებს ხელისუფლებას და იცავს ჩაგრულთა ღირსებას“ (თარგმანი მ. ვ. ). შემოქმედებითი ცხოვრება „პიკოლო თეატრიდან“ დაიწყო. ბოლო 50 წლის მანძილზე დარიო ფომ უდიდესი წვლილი შეიტანა იტალიური თეატრის განვითარებაში. სახელი გაითქვა მძაფრი პოლიტიკური სატირით : „მუშამ იცის 300 სიტყვა, პატრონმა 1000, ამიტომაც არის პატრონი“, ყველაზე ცნობილი პიესაა „ანარქისტის შემთხვევითი სიკვდილი“ (1970) (1969 წ. მილანში ბომბის აფეთქების შემდეგ დაწერა). შემდგომ, უფრო რევოლუციური ხასიათის პიესების წერა დაიწყო: მაგალითად „არ გვიხდიან, არ გადავიხდით“ (1974) - რომელშიც ადამიანის ბიუროკრატიასთან, ჩინოვნიკებთან ყოველდღიური ბრძოლა ასახა. 2003 წელს შექმნილი „ორთავიან ანომალია“ მძაფრი სატირაა რუსეთ-იტალიის მმართველების საეჭვო ურთიერთობაზე - როგორ უნერგავენ პუტინის ტვინს სილვიო ბერლუსკონის. 2006 წ. მილანის მერის არჩევნებში მონაწილეობდა, მაგრამ წააგო. მეუღლე: იტალიური თეატრის ვარსკვლავი ფრანკა რამე გახლდათ.

მიკელე პანელას სარეჟისორო დებიუტი 1999 წელს, პატრიკ მარბერის პიესით - „პოკერი - დილერის არჩევანი“- შედგა (მანამდე საკმაოდ წარმატებული მსახიობი იყო). 2005 წელს რეჟისორ სერენა მარინელისთან ერთად თეატრალური კომპანია დაარსა. ეს, ორი რეჟისორი  ხშირად, ერთობლივ სპექტაკლებს ქმნის. დარიო ფოს - „არ გვიხდიან, არ გადავიხდით“- მეოცე საუკუნის 70-იანი წლების ბოლოს დაიწერა, მაგრამ მასში ასახული ამბავი, მოვლენები დღესაც აქტუალურია. დრამატული ნაწარმოები საზოგადოების, სოციუმის, ადამიანთა ცხოვრების ეკონომიკურ, სოციალურ კრიზისს ასახავს და პრობლემათა სიმწვავით გამოირჩევა. დრამატურგის მიერ შექმნილი ტიპაჟები, პერსონაჟები ცოცხალი და შენთვის ნაცნობ-ახლობელია. მოთხრობილი ამბავი დღესაც აქტუალურია და თანაც ისეა დაწერილი,  რომ გეგონება შენი ქვეყნის, შენი ხალხის, მეზობლების უახლესი ყოფა-ცხოვრებაა ასახული. ალბათ, ამიტომაც აირჩია ახალგაზრდა იტალიელმა რეჟისორმა სწორედ ეს პიესა თბილისში, თუმანიშვილის თეატრში დასადგმელად.

 დარიო ფოს პოლიტიკური ფარსი „არ გვიხდიან?! არ გადავიხდით“, „ანარქისტის სიკვდილის“ შემდეგ, დრამატურგის ყველაზე პოპულარული პიესაა და მრავალ (35-ზე მეტ) ქვეყანაშია დადგმული. მასში ავტორმა სხვადასხვა სათეატრო მიმდინარეობა: ბრეხტისეული პუბლიცისტური მწვავე სატირა, იტალიური „კომედია დელ არტესათვის“, თოჯინური, მოედნის თეატრისათვის დამახასიათებელი კომპონენტები გააერთიანა. მიკელე პანელამაც დადგმაში  მწვავე სოციალური თუ პოლიტიკური პრობლემები,  იუმორით, ზოგ შემთხვევაში კი, გროტესკით ასახა. რეჟისორის ჩანაფიქრი, კონცეფცია მხატვარ სიმონ მაჩაბელის, მოდერნისტულ-კუბისტური ელემენტებით განზავებულ, სცენოგრაფიაშიც ნათლად გამოჩნდა. დეკორაციის, რეკვიზიტის და კოსტიუმების ფერადი, მხიარული ფერები: თეთრი, წითელი, ყვითელი, ლურჯი ერთი სახლის მაცხოვრებელთა დუხჭირი ცხოვრების დისონანსშია. სოციალურად თუ პოლიტიკურად გაუსაძლისი ცხოვრების მიუხედავად, სპექტაკლის პერსონაჟები (ადამიანები) არ კარგავენ იუმორის გრძნობას, სიცოცხლის სიყვარულს, ათას ხრიკს იგონებენ და მიმართავენ ოჯახების გადასარჩენად. თემო გვალიას, მზია არაბულის, ნიკა წერედიანის, ეკატერინე ანდრონიკაშვილის, გია აბესალაშვილის, გუგა კახიანის ძირითად პერსონაჟებს სხვა, ფანტაზიაში თუ რეალობაში არსებული, ტიპაჟები ემატებიან. რეჟისორმა და მხატვარმა ორიგინალურად გადაწყვიტეს  სპექტაკლში მათი გამოჩენა. სცენოგრაფია სახლის ინტერიერს გამოხატავს და ზოგიერთი, სწორედ ამ სახლის ფანჯრებში ჩნდება ხოლმე: უნივერმაღის დირექტორი,  პაპი, პოლიტიკოსი, დიქტატორები... ამ რეალური თუ გამოგონილი პერსონაჟი-ტიპაჟების განსახიერება რეჟისორმა სპექტაკლში მონაწილე მთავარი მოქმედი პირების მოთამაშე მსახიობებს დააკისრა. აღსანიშნავია გია აბესალაშვილის, მაღალი პროფესიონალიზმით, იუმორით, უფრო სწორად გროტესკის ხერხებით შექმნილი: პოლიციელი, უშიშროების თანამშრომელი, დამკრძალავი ბიუროს წარმომადგენელი, დემენცია შეყრილი მოხუცი მამა,  ექიმი.    

მიკელე პანელას და გიორგი ხოსიტაშვილის სპექტაკლისათვის შექმნილი მუსიკალური რიგი რეჟისორის ინტერპრეტაცია-კონცეფციის გამომხატველია. მასში, სხვასთან ერთად,  ქართველი მაყურებლისთვისაც კარგად ცნობილი პოპულარული იტალიური სიმღერების ნაწყვეტებიცაა გამოყენებული.

რეჟისორს სპექტაკლში  ბუფონადის ხერხებიც აქვს გამოყენებული. თემო გვალიას და ნიკა წერედიანის, მეზობელი-მეგობარი ქალების, ქმრები ჩარლი ჩაპლინის დაუვიწყარი ტიპაჟის ასოციაცისაც აღძრავენ.

ეკონომიკური კრიზისი, პროდუქტებზე ფასების ზრდა, უმუშევრობა, ნახევრად შიმშილი, გადაუხდელი კომუნალური მომსახურება... და ამ ყველაფრის ფონზე ხალხის, საზოგადოების რელიგიურ-პოლიტიკური „დაბოლება“, „აქტიური“ ქალები და „პასიური“ მამაკაცები - დარიო ფოს 40 წლის წინ დაწერილი პიესა, გეგონება ჩვენს დღევანდელ ყოფაზეა და სწორედ ამ ამბავს, პირობით სათეატრო ენით, მოგვითხრობენ მიკელე პანელა და თუმანიშვილის თეატრის შემოქმედებითი ჯგუფი.

15,16 ნოემბერს, პროგრამის - „ფოკუსშია იტალია“ - მესამე სპექტაკლი, ჰაინერ მიულერის მიხედვით იტალიელი რეჟისორის კარმელო რიფიჩის დადგმული „მედეა მასალა“ (ორიგინალში ტრილოგია - „Verkommenes Ufer Medeamaterial Landschaft mit Argonauten“ 1982 წ.), შესთავაზა თბილისელ მაყურებელს ფესტივალის საორგანიზაციო ჯგუფმა და იტალიის საელჩომ. პოსტდრამატული თეატრის ერთ-ერთი საუკეთესო წარმომადგენლის ჰაინერ მიულერის სწორედ ეს  ნაწარმოები, თანამედროვეობის სახელგანთქმული  რეჟისორის ანატოლი ვასილევის ინტერპრეტაციით (ვიდეო ჩანაწერი), რამდენიმე წლის წინ „საჩუქარს“ საფესტივალო პროგრამაში ჰქონდა ჩასმული. დღეს, ამ სპექტაკლის ჩანაწერი უკვე ინტერნეტსივრცეში შეგიძლია თავისუფლად მოიძიო. ყველაზე დიდი ხიბლი კი, რა თქმა უნდა, ანატოლი ვასილევთან შეხვედრა გახლდათ. (მე, ბედნიერება მხვდა წილად, ვასილევის „მედეა მასალა“ ჩემს კოლეგებთან ერთად, ვარშავაში თეატრალურ ფესტივალზე „ცოცხლად“ მენახა). მოკლედ, იმის თქმა მსურს, რომ ორგანიზატორების მიერ რისკის შემცველი ჩანაფიქრი-ნაბიჯი, კიდევ ერთი „მედეა მასალის“ ფესტივალზე წარდგინება, გამართლდა. ვინაიდან, ჩვენ სულ სხვა, ვფიქრობ, საინტერესოდ ინტერპრეტირებული ჰაინერ მიულერი ვნახეთ.

კარმელო რიფიჩი, როგორც რეჟისორი 2001 წლიდან მოღვაწეობს, დადგმული აქვს მრავალი სპექტაკლი თუ შოუ. 2009 წელს თანამოაზრეებთან ერთად დაარსა სახელოვნებო ასოციაცია „პროქსიმა რეს“ - Cultural Association Proxima Res. დასაწყისში, „ცხოვრების კვლევის ინსტრუმენტის“ - თანამედროვე დრამატურგიაზე მუშაობდნენ და დგამდნენ სპექტაკლებს. დღეს, „Proxima Res“ მილანის კულტურულ ცენტრად მოიაზრება, რომელიც სახელოვნებო საგანმანათლებლო მოღვაწეობასაც ეწევა. 2015 წლიდან კარმელო რიფიჩი მილანის თეატრის - LuganoInScena - სამხატვრო ხელმძღვანელია და ასევე, „Piccolo Teatro“-სთან არსებული, ლუკა რონკონის  სახელობის თეატრალური სკოლის დირექტორია.

„მედეა მასალა“ - „Proxima Res“-ს პროდუქციაა. ჰაინერ მიულერის ტრილოგიის მიხედვით, სასცენო ტექსტის შესაქმნელად, რეჟისორმა კარმელო რიფიჩიმ და მსახიობმა მარინელა გრანელიმ ერთად იმუშავეს. მიულერის ტრილოგია სხვადასხვა პერიოდში შექმნილი ტექსტია, რომელშიც მედეა ცენტრალური ფიგურაა და  გადმოცემული ამბავი, სწორედ მის გარშემო იგება. სად მითია და სადაა ისტორია, რეალობა, ფაქტები? სწორედ, ამას იკვლევს მიულერი. მედეას გარშემო არსებული მითის ნგრევისას, იგი თანამედროვე ქალის პერსონას ქმნის: მედეა თანამედროვე ევროპელი ქალი, მედეა გაროსკიპებული, მედეა პოლიტიკოსი. მედეა - მიულერის, თანამედროვე ქალის შესახებ, ასოციაციურ ფიქრთა ერთგვარი შედეგია. დრამატურგი ტრილოგიაში ზოგადად ქალის პროტოტიპს ქმნის.

კარმელო რიფიჩიმ და მარინელა გრანელიმ სასცენო ტექსტის ვერსია შექმნეს, ჩაამატეს ის, რასაც მიიჩნევენ, რომ მიულერი მოიაზრებდა, მაგრამ არ დაუწერია. მარინელა გრანელის მედეა, კაცობრიობის უახლესი, სასტიკი, ომებით სავსე ისტორიის შედეგია. იგი ღალატის მსხვერპლია, მოტყუებული, მიგდებული, ტკივილით სავსე ქალის ამბავია, ქალის, რომელიც გამოიყენეს, საროსკიპოსში გაამწესეს და ბედის ანაბრად მიაგდეს. უდიდესი სიყვარულის, თავდადების სანაცვლოდ, სულში ჩააფურთხეს და ფიზიკურად გაანადგურეს. მარინელა-მედეა იკვლევს რატომ? დასაწყისშივე იგი გადმოსცემს ღალატის ამბავს. მან სამშობლოს, მამას, ძმას უღალატა, ძმა მოსაკლავად გაიმეტა... იქნებ ამიტომ? მარინელა-მედეა თავის ღალატს თავგანწირული სიყვარულით ამართლებს. და, განა ღალატი შეიძლება გამართლდეს?  მან ხომ თავი გადადო იასონისთვის - კაცისთვის, თავისი რჩეულისთვისთვის და სიყვარულის შედეგი: ორი ვაჟი აჩუქა. მარინელა-მედეა იკვლევს, ეძიებს პასუხს... უყვარდა კი იასონს მედეა, თუ თავიდანვე გათვლილი, „პოლიტიკური“ ნაბიჯი იყო მისი მხრიდან მედეას მოხიბვლა? ამის დაჯერება არ სურს მარინელა-მედეას - ქალს. იასონმა და მედეამ ერთმანეთისადმი ლტოლვის იმპულსები მყისიერად, ერთმანეთის დანახვისთანავე შეიგრძნეს... მაგრამ... სამყაროს პოლიტიკა და პოლიტიკოსები მართავენ... იასონი კაცია, მეფის შთამომავალი, აქვს ამბიცია პირველი იყოს, მას, როგორც ადამიანს, კაცს გამეფება, ხელისუფლების ხელში ჩაგდება სურს... მარინელა-მედეა სტრიპტიზ ბარში გაამწესეს საცეკვაოდ, გააროსკიპეს, რატომ? იმიტომ, რომ კაცებს ასე სურდათ... იმიტომ, რომ მედეას უყვარდა, იასონმა კი იგი გამოიყენა მიზნების მისაღწევად... საბოლოო მიზანი ხელისუფლების ხელში ჩაგდება, მბრძანებლობა, გამეფება, პირველობაა... მედეა იარაღია მის ხელში, სანამ სჭირდება მოიხმარს, მერე კი გადააგდებს, მოისვრის... მარინელა-მედეა უკვე საშუალო ასაკის  ქალია, კორინთოს მეფის უმცროსი ქალიშვილი კი ახალგაზრდაა... მარინელა-მედეა შიშვლდება, მას არ რცხვენია ორჯერ ნამშობიარები სხეულის წარმოჩენა, ამ სხეულით უყვარდა მას იასონი, მისი სხეულის ყოველი უჯრედი იასონისკენ ილტვის... მარინელა-მედეა სახლის „ხალათში“ გამოწყობილი მარტოდმარტო სადილობს... და აგრძელებს ამბის თხრობას... მიულერის ტექსტის მსგავსად, სპექტაკლშიც მარინელა-მედეაშია გერთიანებული მითის ყველა დანარჩენი პერსონაჟი და რაც მთავარია - იასონი. იასონი და მედეა ერთნი არიან. მათი გაყოფა წარმოუდგენელია... მარინელა-მედეა-ქალი თავისი შიშველი სხეულით გადმოსცემს მასში იასონის არსებობას. მარინელა გრანელი რამდენჯერმე შიშვლდება სცენაზე მედეას განსხეულებისას, მაგრამ რეჟისორისა და მსახიობის ინტერპრეტაცია-კონცეფცია, იმდენად ნათელი და გასაგებია, გამოხატვის ხერხები გემოვნებით და დახვეწილად, მაღალი პროფესიონალიზმით შესრულებული, რომ მაყურებელს უხერხულობის გრძნობა არ ექმნება. მარინელა-მედეა - ცეკვავს ბოძთან, მასტურბირებს, ქალსა და მამაკაცს შორის სექსის დროს არსებული პოზების გამოხატვას არ ერიდება, მაგრამ კიდევ ერთხელ ვიმეორებ, ამაში  უხამსი არაფერია. ვინაიდან, რეჟისორისა და მსახიობის სათქმელი გასაგებია, მიზანმიმართულია: აჩვენონ ქალის როლი დღეს, ვითომდა „ემანსიპირებულ“ საზოგადოებაში. დღესაც, ქალი კაცზე მეტს შრომობს, იღწვის ოჯახის, ქმრის, ბავშვების გადასარჩენად, კაცების მიერ მოგონილი გაუთავებელი ომების წინააღმდეგ, ზოგადად დედამიწის, სიცოცხლის გადასარჩენად. და, დღესაც, როგორც ევრიპიდეს დროს, ქალს ჩაგრავენ, მოიხმარენ, იყენებენ და მერე გადააგდებენ, მოისვრიან - სიყვარულის სანაცვლოდ. მედეას შესახებ ევრიპიდეს მიერ (მანამდეც სხვადასხვა წყაროებში გვხვდება მითები იასონსა და მედეაზე) გამიზნულად შექმნილი მითის ნგრევა, მეოცე საუკენის 80-იანი წლების დასაწყისში მიულერმა დაიწყო, რიფიჩიმ და გრანელიმ ამ მითის ნგრევის თავისებური, ხელოვნების, მხატვრული თვალსაზრისით, ჩანაფიქრის სიმართლით გადმოცემისას, აბსოლუტურად მისაღები ვერსია შექმნეს (ყოველშემთხვევაში ჩემთვის). ამასთანავე, მათ სათეატრო, პირობითი ენით მოგვითხრეს მითის ნგრევის მათეული ვერსია.

სპექტაკლის შემქმნელი შემოქმედებითი თუ ტექნიკური ჯგუფი რეჟისორისა და მსახიობის  ჩანაფიქრს ზედმიწევნით ზუსტად გადმოსცემს. მატეო კრესპის სცენოგრაფია და განათება მინიშნებებითაა გაკეთებული. მაგალითად, არგონავტების და იასონის კოლხეთში იალქნიანი ნავით შემოსვლა, მხატვარმა სცენაზე პატარა გასაბერი აუზით, მასში ჩასხმული წყლით და სათამაშო ნავით გამოხატა, რომელსაც მარინელა-მედეა ამბის, მოვლენების განვითარების კვალდაკვალ საჭიროებისამებრ იყენებს. მარინელა-მედეას კოსტიუმები ჩვენი თანამედროვე ყოფა-ცხოვრების გამომხატველია. ამით შემოქმედებითმა ჯგუფმა მედეასა და იასონის მითის უახლეს ისტორიაში გადმოტანას გაუსვეს ხაზი. სცენოგრაფის გაკეთებულია განათებაც, რომელიც ზუსტად ამოანათებს ხოლმე მნიშვნელოვან მომენტებს. ლიზა კერის მიერ შექმნილი ვიდეოკადრებიც რეჟისორისა და მსახიობის ჩანაფიქრის თანხვედრია. მაგალითად, ტრილოგიის მეორე ნაწილში სცენაზე ქმედების დროს, როდესაც მარინელა-მედეა იასონის ღალატზე პოლიტიკური თვალსაზრისით საუბრობს, ვიდეოკადრებში - იასონი, მისი ახალგაზრდა რჩეული და ამალა (მაყურებელი), რომელიღაც დარბაზში არიან, თავიდან იასონის და მისი ახალი მეუღლის შემოსვლას ესალმებიან, შემდეგ ყველა ერთად რაღაცას ისმენეს, უყურებს, მერე ტაშს უკრავს. ეს კადრები მეორდება დაუსრულებლად.

კარმელი რიფიჩი და მარინელა გრანელი მედეას სამსახოვანებას გვიჩვენებენ: როსკიპი, ოჯახის ქალი, თავდავიწყებულად შეყვარებული, მიტოვებული, უარყოფილი ქალი. აღსანიშნავია, რომ გერმანული და იტალიური თეატრი, გამოხატვის ხერხებით, ძალიან განსხვავებულია,. ამიტომაც, მიულერის მედეა იტალიელების შესრულებით უფრო ემოციურია, ვიდრე დრამატურგის მიერ შექმნილი. ქართველები და იტალიელები ამით ვგავართ ერთმანეთს. შეიძლება ამიტომაც, ჩემთვის უფრო მოსაწონი და მისაღებია, მაგალითად სტურუასეული ბრეხტი, ვიდრე თავად გერმანელების ნათამაშებ-ინტერპრეტირებული.

და, ბოლოს, კიდევ ერთხელ მინდა ვუთხრა მადლობა ფესტივალის საორგანიზაციო ჯგუფსა და იტალიის საელჩოს, თბილისელი მაყურებლისათვის ასეთი საინტერესო პროგრამის შექმნისა და შერჩევისათვის. მათი ძალისხმევით, პროფესიონალებს  მოგვეცა საშუალება გავაანალიზოთ, თუ რა პროცესები მიმდინარეობს უახლეს იტალიურ თეატრში. მით უმეტეს, ეს საინტერესოა, ვინაიდან სამივე რეჟისორი მეტ-ნაკლებად, მილანის ლეგენდარულ „Piccolo Teatro“-სთან და სტრელერის სახელთანაა დაკავშირებული.

 

 

12/04/2016
CONTACT
  • GIFT/ Georgian International Festival of Arts in Tbilisi in honor of Michail Tumanishvili
  • 164, Agmashenebeli Avenue, 0112 Tbilisi, Georgia
  • General enquiries : + 995 32 235 0203
  • Press Office: + 995 551176818
  • tbilisigiftfestival@gmail.com




კონტაქტი
  • მიხეილ თუმანიშვილის სახელობის ხელოვნების საერთაშორისო ფესტივალი „საჩუქარი“
  • დავით აღმაშენებლის გამზირი 164, 0112 თბილისი, საქართველო
  • ფესტივალის ოფისი : + 995 32 235 0203
  • პრეს სამსახური: + 995 551176818
  • tbilisigiftfestival@gmail.com